Giờ Lễ Giáo Xứ Nhà Thờ chính tòa Kon Tum Mới Nhất

Giáo xứ Chính tòa Kon Tum là một trong những cộng đoàn Công Giáo có lịch sử lâu đời trên vùng Tây Nguyên, gắn liền với những bước đầu của công cuộc truyền giáo tại Kon Tum từ giữa thế kỷ XIX. Từ một làng nhỏ mang tên Đak Tum bên hữu ngạn sông Đak Bla, cộng đoàn từng bước hình thành, phát triển và trở thành trung tâm của Miền Truyền giáo Kontum. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, giáo xứ không chỉ lớn mạnh về đời sống đức tin mà còn sở hữu Nhà thờ Chính tòa Kon Tum bằng gỗ, một công trình kiến trúc đặc sắc đã trở thành biểu tượng văn hóa, tôn giáo nổi tiếng của Tây Nguyên.

Những Bước Đầu Hình Thành Làng Đak Tum

Sau khi các cơ sở truyền giáo Rơhai được hình thành năm 1851 và Đak Kấm năm 1853, đời sống của cộng đoàn Công Giáo tại khu vực ngày càng ổn định.

Cha Phanxicô Xaviê Nguyễn Do, linh mục phụ trách Trung tâm Truyền giáo Rơhai, nay thuộc khu vực Tân Hương, đã quyết định xây dựng thêm một làng mới cách Rơhai khoảng một cây số về phía Đông, nằm bên hữu ngạn sông Đak Bla.

Làng mới mang tên Đak Tum. Trong tiếng Bahnar, “Dak” cũng như “Kon” hay “Plei” mang nghĩa là làng, xóm, còn “Tum” chỉ bàu nước, ao hoặc hồ.

Đây chính là tiền thân quan trọng của cộng đoàn sau này phát triển thành Giáo xứ Kon Tum và từ năm 1932 trở thành Giáo xứ Chính tòa Kon Tum.

Giai Đoạn Sơ Lập Giáo Xứ Kon Tum Từ 1855 Đến 1875

Năm 1855, Cha Phanxicô Xaviê Nguyễn Do cử hai thầy là thầy Thám, em của ngài, và thầy Lai cùng một số người Kinh đến khu vực gần Tum Nhrong, nay là Kon Tum Kơnâm, dựng một căn trại lớn để khai phá và xây dựng nông trường.

Đến năm 1856, Cha Hòa từ Trung tâm Truyền giáo Mơnông được Đức Cha Cuénot Thể, Giám mục Giáo phận Đông Đàng Trong, chỉ định về Rơhai giúp Cha Do và phụ trách nông trường Kon Tum.

Cha Hòa mang theo một số giáo dân Mơnông cùng những người Kinh làm việc và phục vụ tại cơ sở truyền giáo.

Trong quá trình hoạt động, Cha Hòa đã vận động người dân ở những làng lân cận như Môer, Kon Treng và Kon Mong quy tụ về vùng Đak Tum. Ngài hướng dẫn người dân chọn khu vực có nguồn nước thuận lợi để dựng nhà và ổn định cuộc sống.

Khu vực này về sau được gọi là làng Kon Tum, ngày nay là Kon Tum Kơnâm.

Những Người Bahnar Đầu Tiên Gia Nhập Công Giáo

Trong số các chủ làng Kon Tum lúc bấy giờ có Nel, Ngan, Tai, Gel và Bâu.

Ông Bâu, về sau là ông ngoại của Linh mục Antôn Den, đặc biệt cảm phục đời sống và hoạt động của Cha Hòa. Mặc dù một số chủ làng khác không đồng thuận, ông vẫn quyết tâm tìm hiểu Công Giáo.

Sau một thời gian học giáo lý, ông Bâu được Cha Hòa ban Bí tích Rửa tội.

Cũng trong năm 1856, nhiều người dân khác lần lượt xin theo đạo, trong đó có các ông Krui, Pen, Gêm và Pin. Đây được xem là những tín hữu đầu tiên của cộng đoàn Công Giáo tại Kon Tum.

Khi số giáo dân tại chỗ ngày càng tăng, Cha Hòa cho dựng một nhà nguyện nhỏ bằng tranh nứa trong làng. Công trình vừa là nơi cử hành phụng vụ, vừa là nơi ở dành cho những người giúp việc.

Ông Bâu được Cha Hòa giao nhiệm vụ làm ông Câu họ và hỗ trợ công việc tại phòng thánh.

Giáo Họ Kon Tum Trực Thuộc Trung Tâm Truyền Giáo Rơhai

Năm 1861, sau khoảng năm năm hoạt động tại Kon Tum, Cha Hòa lâm bệnh và trở về Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa. Sau đó ngài qua đời tại đây.

Từ năm 1861 đến năm 1875, cơ sở Kon Tum không có linh mục thường trú trực tiếp coi sóc nên trực thuộc Trung tâm Truyền giáo Rơhai.

Trong giai đoạn này, cộng đoàn lần lượt được chăm sóc bởi Cha Phanxicô Xaviê Nguyễn Do đến năm 1872 và Cha Jean Hugon, còn gọi là Cha Xuân, trong thời gian từ năm 1873 đến năm 1875.

Cha Jules Vialleton Và Giai Đoạn Phát Triển Từ Năm 1875

Tháng 4/1875, Cha Jules Vialleton, thường được gọi là Cha Truyền, lên Miền Truyền giáo và được giao phụ trách địa sở Kon Tum.

Thời gian đầu, Cha Vialleton sống trong một nhà nguyện đơn sơ của làng, gần giống nhà sàn truyền thống. Công trình vừa là nơi cử hành phụng vụ, vừa là chỗ sinh hoạt và lưu trú cho những người hỗ trợ công việc truyền giáo.

Dưới thời Cha Vialleton, cộng đồng người Kinh tại khu vực ngày càng đông. Từ đó, một làng Công Giáo dành cho người Kinh được hình thành và về sau mang tên Phương Nghĩa.

Khoảng năm 1877, họ đạo Kon Tum có thêm một nhà Rông được sử dụng làm nhà nguyện, phục vụ giáo dân tại các khu vực như Kon Treng, Kon Mong và những làng chung quanh.

Khi ấy, dân số trong làng, gồm cả người Công Giáo và người chưa theo đạo, vào khoảng 150 người.

Quá Trình Hình Thành Kon Tum Kơnâm Và Kon Tum Kơpơng

Theo các tư liệu lịch sử, trước khi ổn định tại Kon Tum Kơnâm, người dân từng cư trú ở nhiều khu vực khác nhau.

Tại Đak Hơtỗ, gần suối Hơtỗ thuộc xã Đak Rơwă ngày nay, từng có một làng lớn với bảy nhà Rông. Do dịch bệnh khiến nhiều người qua đời, dân làng phải phân tán và một bộ phận chuyển đến Đak Pơer.

Một số cộng đồng khác sinh sống tại Đak Pơer, Chưh Reng, Kon Trang Ôr, Kon Trang Phă Beng và Plei Groi.

Do tình trạng ngập lụt, Cha Hòa vận động người dân Kon Trang Phă Beng chuyển lên vùng đất cao hơn, hình thành làng tại vị trí Kon Tum Kơnâm ngày nay.

Sau này, khi một nhà Rông dùng làm nhà nguyện bị cháy, phần lớn người dân có nguồn gốc từ Kon Treng và Kon Mong chuyển lên vùng đồi phía Đông Bắc, lập thành làng Kon Tum Kơpơng, nghĩa là Kon Tum trên.

Khu Đak Tum cũ vì vậy được gọi là Kon Tum Kơnâm, tức Kon Tum dưới.

Theo thời gian, tên gọi Kon Tum dần được sử dụng để chỉ cả một vùng rộng lớn.

Xây Dựng Nhà Thờ Thánh Giá Từ Năm 1885

Năm 1885, Cha Jules Vialleton được bổ nhiệm làm Bề trên Miền Truyền giáo Thượng.

Ngài bắt đầu chuẩn bị xây dựng một nhà thờ mới có quy mô lớn hơn. Công trình được làm bằng mái tranh, vách nứa và có mặt bằng hình thánh giá nên thường được gọi là Nhà thờ Thánh Giá.

Bên cạnh nhà thờ còn có một căn nhà lớn dành cho các linh mục. Khu vực này về sau là vị trí Trường Tiểu học Đức Bà và Nhà Bác ái Vinh Sơn, nay thuộc khu vực Trường Trung học Chuyên Nguyễn Tất Thành Kon Tum.

Quá trình xây dựng kéo dài khoảng năm năm, từ năm 1885 đến năm 1890.

Ngày 17/05/1897, nhà thờ bị hỏa hoạn và phải tiếp tục được xây dựng lại.

Địa Sở Kon Tum Mở Rộng Cuối Thế Kỷ XIX

Cuối thế kỷ XIX, địa sở Kon Tum đã có nhiều họ đạo gồm Kon Tum Kơnâm, Phương Nghĩa, Kon Klor và Kon Tum Kơpơng.

Trong đó, Kon Tum Kơnâm bắt đầu tòng giáo từ năm 1856; Phương Nghĩa chủ yếu là giáo dân người Kinh; Kon Klor tòng giáo năm 1886; còn Kon Tum Kơpơng dần hình thành thành một cộng đoàn Công Giáo riêng.

Đức Maria Vô Nhiễm Nguyên Tội được chọn làm bổn mạng của địa sở.

Không chỉ chú trọng hoạt động mục vụ, Cha Vialleton còn có nhiều đóng góp đối với giáo dục và văn hóa tại vùng Tây Nguyên.

Ngài góp phần hoàn chỉnh chữ viết tiếng Bahnar và tổ chức các lớp học dành cho người dân tộc. Ban đầu, các lớp học được mở ngay dưới hiên nhà của vị linh mục.

Cha Vialleton còn mời thầy Hương, một thầy giảng đang phục vụ tại Quy Nhơn, lên Kon Tum hỗ trợ tổ chức chương trình giảng dạy văn hóa.

Những lớp học này trở thành một trong những nền tảng ban đầu cho hoạt động giáo dục tại vùng truyền giáo.

Dịch Đậu Mùa Và Những Khó Khăn Của Địa Sở

Năm 1893, một trận dịch đậu mùa nghiêm trọng xảy ra tại khu vực Kon Tum.

Theo tài liệu của giáo phận, riêng địa sở Kon Tum có khoảng 170 người thiệt mạng, trong đó có nhiều học sinh.

Rơhai cũng ghi nhận khoảng 100 người qua đời và nhiều làng chung quanh chịu tổn thất nặng nề.

Dù gặp nhiều khó khăn do dịch bệnh, điều kiện tự nhiên và giao thông, hoạt động truyền giáo tại Kon Tum vẫn tiếp tục phát triển.

Kon Tum Trở Thành Trung Tâm Truyền Giáo Tây Nguyên

Đến cuối thế kỷ XIX, Kon Tum đã trở thành trung tâm của một vùng truyền giáo rộng lớn, bao gồm khu vực Kon Tum, Pleiku, Ban Mê Thuột và cả Atôpơ thuộc Lào.

Ngày 07/03/1898, Cha Jules Vialleton chính thức được giao vai trò Đại diện công quyền tại vùng Kon Tum.

Tên gọi Kon Tum từ đây không chỉ gắn với cộng đoàn tôn giáo mà còn ngày càng được sử dụng trong hệ thống hành chính.

Đến ngày 09/02/1913, tỉnh Kon Tum được thành lập.

Sau hơn 34 năm phục vụ tại vùng truyền giáo, Cha Jules Vialleton qua đời ngày 11/11/1909.

Cha Joseph Décrouille, còn gọi là Cha Đệ, sau đó đảm nhận vai trò cha sở địa sở Kon Tum trong giai đoạn 1909-1919.

Xây Dựng Nhà Thờ Chính Tòa Kon Tum Hiện Nay

Nhà thờ Chính tòa Kon Tum hiện nay là ngôi nhà thờ thứ tư được xây dựng tại khu vực.

Sau vụ cháy nhà thờ bằng tre, tranh, nứa vào đêm 15 rạng sáng 16/06/1910, công việc chuẩn bị cho một ngôi nhà thờ mới được triển khai trong khoảng ba năm.

Ngày 07/04/1913, Đức Cha Constant Jeanningros, Giám mục phó Giáo phận Đông Đàng Trong, đến Kon Tum làm phép khu đất và chính thức khởi công xây dựng nhà thờ.

Cha Martial Jannin và Cha Guichard cùng điều động giáo dân người Kinh và người Thượng tham gia dựng khung nhà thờ.

Công việc có thời điểm bị ảnh hưởng bởi Chiến tranh thế giới thứ nhất nhưng sau đó vẫn được tiếp tục.

Dưới sự hướng dẫn của Cha Bề trên Emile Kemlin, người có vai trò quan trọng trong thiết kế công trình, Cha Joseph Décrouille tiếp tục tổ chức thi công và hoàn thiện ngôi nhà thờ.

Kiến Trúc Đặc Sắc Của Nhà Thờ Gỗ Kon Tum

Công trình Nhà thờ Chính tòa Kon Tum gây ấn tượng bởi việc sử dụng gỗ làm vật liệu chủ đạo và kết hợp nhiều yếu tố kiến trúc khác nhau.

Tháp nhà thờ bằng gỗ cao khoảng 24 mét. Mái sử dụng hệ rui mè và lợp ngói, trong khi tường ban đầu được làm bằng đất trộn rơm.

Nhà thờ ban đầu dài khoảng 47 mét, rộng 15 mét và cao 12 mét. Hai cánh hai bên có kích thước khoảng 8 x 8 mét. Sàn nhà thờ cao hơn mặt đất khoảng 0,8 mét.

Tổng diện tích công trình ban đầu khoảng 703,8 m².

Mái nhà thờ có độ dốc lớn, được thiết kế thành hai tầng và lợp ngói vảy. Hệ thống cột gỗ lớn tạo cảm giác chắc chắn nhưng vẫn hài hòa với không gian kiến trúc.

Bên trong nhà thờ, các cột gỗ, hoa văn và vòng cung mang ảnh hưởng của phong cách Gothic.

Những vòng cung vươn cao tạo cảm giác như những đôi tay đang chắp lại, góp phần làm cho không gian thánh đường trở nên trang nghiêm và hướng thượng.

Cung Thánh Và Nội Thất Nhà Thờ Chính Tòa

Cung thánh Nhà thờ Chính tòa Kon Tum do Cha Martial Jannin thiết kế.

Bàn thờ, Nhà tạm và nhiều chi tiết trang trí được làm từ gỗ quý, chạm khắc khá tinh xảo.

Không gian phía sau cung thánh được bố trí như một phông nền lớn, tạo cảm giác trang nghiêm và cổ kính.

Ánh sáng bên trong nhà thờ khá dịu, kết hợp với màu gỗ sẫm làm cho không gian có nét trầm mặc, phù hợp với bầu khí cầu nguyện.

Ngày 06/01/1918, Đức Cha Constant Jeanningros long trọng cử hành nghi thức cung hiến ngôi nhà thờ với thánh hiệu Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội.

Từ đây, nhà thờ trở thành trung tâm quan trọng của Miền Truyền giáo Kontum.

Thành Lập Giáo Phận Tông Tòa Kontum Năm 1932

Sau hơn tám thập niên hình thành và phát triển của Miền Truyền giáo Kontum, năm 1932 Tòa Thánh quyết định thành lập Giáo phận Tông tòa Kontum, tách khỏi Giáo phận Tông tòa Qui Nhơn.

Cha Bề trên Martial Jannin, còn gọi là Cha Phước, được bổ nhiệm làm Giám mục tiên khởi.

Ngày 03/06/1933, lễ nhậm chức Giám mục được tổ chức tại Nhà thờ Kon Tum.

Từ thời điểm này, Nhà thờ Kon Tum chính thức trở thành Nhà thờ Chính tòa, còn Giáo xứ Kon Tum được gọi là Giáo xứ Chính tòa.

Giáo Xứ Chính Tòa Và Cộng Đoàn Phương Nghĩa

Sau năm 1932, cộng đoàn người Kinh tại Phương Nghĩa tiếp tục phát triển nhanh.

Năm 1937, Phương Nghĩa có khoảng 1.020 giáo dân. Đến năm 1947, con số này đạt khoảng 1.161 người và năm 1949 là khoảng 1.238 người.

Do Phương Nghĩa ngày càng đông và có Ban chức việc khá hoàn chỉnh, Giáo xứ Chính tòa Kon Tum trong một thời gian cũng thường được gọi là Giáo xứ Phương Nghĩa hoặc Nhà thờ Phương Nghĩa.

Nhiều hội đoàn Công Giáo được hình thành, như Liên minh Thánh Tâm, Hội Thánh Phanxicô Xaviê, Hội Tôi tá Đức Mẹ, Thiếu nhi Thánh Thể, Hùng tâm Dũng chí, Hội Con Đức Mẹ, Hội Thánh Vinh Sơn Bác Ái và Hội Các Bà Mẹ Công Giáo.

Sự Phát Triển Số Lượng Giáo Dân Qua Các Thời Kỳ

Các tài liệu lịch sử cho thấy số giáo dân tại địa sở Kon Tum tăng đáng kể qua từng giai đoạn.

Năm 1911, địa sở có khoảng 943 tín hữu và 121 dự tòng.

Năm 1925 có khoảng 1.330 tín hữu cùng 107 dự tòng.

Đến năm 1927, số giáo dân đạt khoảng 1.500 người.

Năm 1937, địa sở gồm năm họ đạo với khoảng 2.023 tín hữu, trong đó 1.003 người Thượng và 1.020 người Kinh.

Năm 1939 có khoảng 2.228 tín hữu.

Năm 1949 ghi nhận khoảng 1.963 tín hữu, gồm 725 người Thượng và 1.238 người Kinh.

Giáo Xứ Kon Tum Và Phương Nghĩa Dần Được Phân Tách

Tháng 3/1953, Cha Simon Nguyễn Diện đảm nhận chức chính xứ thay Cha François Louison.

Đến tháng 11/1953, Cha Antôn Den, một linh mục Bahnar, đang giảng dạy tại Trường Cuénot, tham gia hỗ trợ mục vụ.

Từ thời kỳ này, tên gọi Phương Nghĩa được sử dụng chung cho cộng đoàn Kinh và Thượng trong sổ bộ.

Năm 1954, Đức Giám mục bổ nhiệm Cha Olivier Deschamps đặc trách cộng đoàn tín hữu người Thượng tại Kon Tum.

Ngài cư trú tại Kon Tum Kơpơng và chăm sóc các cộng đoàn như Kon Tum Kơnâm, Kon Tum Kơpơng và Kon Hra Chôt.

Giáo Phận Chính Tòa Kontum Từ Năm 1960

Ngày 24/11/1960, với Sắc chỉ Venerabilium Nostrorum, Đức Giáo Hoàng Gioan XXIII nâng Giáo phận Tông tòa Kontum lên hàng Giáo phận Chính tòa Kontum.

Nhà thờ Chính tòa tiếp tục mang tước hiệu Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội.

Đến năm 1963, Đức Cha Paul Seitz, còn gọi là Đức Cha Kim, quyết định chia địa sở Chính tòa thành hai giáo xứ độc lập.

Giáo xứ Phương Nghĩa dành chủ yếu cho cộng đoàn người Kinh do Cha Giuse Nguyễn Hữu Nghị phụ trách.

Giáo xứ Kon Tum dành chủ yếu cho cộng đoàn người dân tộc do Cha Olivier Deschamps phụ trách.

Hai giáo xứ thời gian đầu vẫn cùng sử dụng Nhà thờ Chính tòa.

Thời điểm này, Giáo xứ Kon Tum có khoảng 1.553 giáo dân, trong khi Giáo xứ Phương Nghĩa có khoảng 3.350 giáo dân.

Giáo Xứ Chính Tòa Kon Tum Biệt Lập Từ Năm 1971

Năm 1971, Giáo xứ Phương Nghĩa chính thức được tách khỏi Giáo xứ Kon Tum.

Một nhà thờ tạm được xây dựng trên khu đất phía sau Hang đá Đức Mẹ để cộng đoàn người Kinh có nơi sinh hoạt riêng.

Sau khi nhà xứ Phương Nghĩa được chuyển về khu vực góc đường Trần Hưng Đạo và Lý Tự Trọng, Giáo xứ Kon Tum bắt đầu có đời sống mục vụ biệt lập, phù hợp hơn với ngôn ngữ, phong tục và đời sống văn hóa của giáo dân người dân tộc.

Khi ấy, giáo xứ gồm sáu thôn dân tộc với khoảng 2.700 giáo dân.

Các Linh Mục Phụ Trách Giáo Xứ Chính Tòa Kon Tum

Qua nhiều thời kỳ, Giáo xứ Chính tòa Kon Tum được nhiều linh mục đảm nhận công tác mục vụ.

Từ năm 1972 đến 1975 là Cha Oliv

1. Giờ Lễ Giáo Xứ Nhà Thờ Chính Lộ Mới Nhất
2. Giờ Lễ Giáo Xứ Nhà Thờ Chi Lăng Đà Lạt Mới Nhất
3. Giờ Lễ Giáo Xứ Nhà Thờ Chí Hoà Mới Nhất