Giờ Lễ Giáo Xứ Nhà Thờ Nghĩa Hoà Mới Nhất

Giờ Lễ Nhà Thờ Giáo Xứ Nghĩa Hòa

Nhà thờ Giáo xứ Nghĩa Hòa là nơi cộng đoàn Công giáo quy tụ tham dự Thánh lễ, cầu nguyện và cử hành các bí tích theo chương trình mục vụ của giáo xứ.

Ngoài các Thánh lễ thường kỳ, giáo xứ còn có những sinh hoạt phụng vụ đặc biệt vào các dịp Giáng Sinh, Phục Sinh, lễ kính Đức Mẹ và những ngày lễ quan trọng trong năm.

Hiện tư liệu được cung cấp chưa ghi nhận lịch Thánh lễ cụ thể vào ngày thường và Chúa Nhật tại Nhà thờ Nghĩa Hòa.

Vì vậy, giáo dân và khách đến tham dự nên liên hệ trực tiếp với giáo xứ hoặc theo dõi thông báo chính thức để cập nhật thời gian cử hành chính xác.

Đặc biệt, lịch lễ có thể được điều chỉnh vào những dịp lễ trọng, chương trình tĩnh tâm hoặc các sự kiện mục vụ đặc biệt của cộng đoàn.

Lịch Sử Hình Thành Giáo Xứ Nghĩa Hòa Năm 1954

Lịch sử Giáo xứ Nghĩa Hòa bắt đầu từ năm 1954, trong bối cảnh nhiều gia đình Công giáo miền Bắc di cư vào miền Nam để tìm nơi định cư và xây dựng cuộc sống mới.

Thời điểm đó, Cha Đaminh Đinh Huy Năng, khi ấy là chánh xứ Nghĩa Chính, cùng ông chánh trương và vài chục gia đình giáo dân đến tạm cư tại khu vực trường đua ngựa Phú Thọ.

Sau một thời gian sinh sống tại trại tiếp cư, cha cùng cộng đoàn bắt đầu tìm kiếm khu đất thích hợp để định cư lâu dài.

Khi đến khu vực gần Giáo xứ Chí Hòa, đoàn gặp hai gia đình Công giáo đã mua nhà và sinh sống tại đây. Một gia đình có nguồn gốc từ Giáo xứ Ngọc Cục, gia đình còn lại thuộc Giáo xứ Bồng Tiên.

Vùng đất lúc bấy giờ còn khá rộng, chủ yếu là ruộng lúa và những khu trồng hoa lài.

Phần lớn đất đai thuộc Tòa Giám mục Sài Gòn và được giao cho người dân địa phương lĩnh canh. Muốn có đất định cư, các gia đình phải thương lượng với những người đang trực tiếp canh tác.

Sau nhiều nỗ lực, Cha Đaminh Đinh Huy Năng cùng cộng đoàn đã tìm được nơi thích hợp, đặt nền móng cho việc hình thành Giáo xứ Nghĩa Hòa.

Quá Trình Xin Phép Thành Lập Khu Định Cư Nghĩa Hòa

Trong những ngày đầu, việc tìm kiếm đất đai chỉ là một phần của những khó khăn mà cộng đoàn phải đối diện.

Theo tư liệu lịch sử, chính quyền thời điểm đó không khuyến khích người di cư tự mua đất và hình thành những khu định cư riêng lẻ.

Nguyên nhân là việc định cư tự phát có thể ảnh hưởng đến quá trình quản lý và thực hiện các chính sách hỗ trợ dành cho người di cư.

Trước tình hình ấy, Cha Đaminh Đinh Huy Năng cùng những người đại diện cộng đoàn đã tiến hành vận động, xin phép các cơ quan có trách nhiệm.

Sau quá trình thương lượng, Phủ Tổng Ủy Di Cư và chính quyền tỉnh Gia Định chấp thuận cho cộng đoàn định cư tại khu vực đã lựa chọn.

Sự đồng ý này tạo điều kiện để những gia đình Công giáo bắt đầu dựng nhà, tổ chức đời sống và từng bước xây dựng một khu dân cư ổn định.

Đây là bước khởi đầu quan trọng trong hành trình hình thành Giáo xứ Nghĩa Hòa.

Những Gia Đình Đầu Tiên Đến Định Cư Tháng 10/1954

Ban đầu, cộng đoàn sang lại được khoảng 500 m² đất trồng lúa, trải dài từ khu vực nhà xứ đến phần cuối hai dãy nhà thuộc khu 2 sau này.

Diện tích đất chưa lớn nhưng đã đủ để những gia đình đầu tiên bắt đầu dựng nhà và chuẩn bị cho cuộc sống mới.

Vào trung tuần tháng 10/1954, vài chục gia đình cùng nhau đào đất, đắp nền và xây dựng những căn nhà đầu tiên.

Do khu vực còn là ruộng thấp, công việc san lấp gặp nhiều khó khăn. Người dân phải tự vận chuyển đất, nâng nền và chuẩn bị nơi ở trong điều kiện vật chất còn thiếu thốn.

Dù vậy, các gia đình vẫn duy trì tinh thần đoàn kết, cùng nhau chia sẻ công việc và hỗ trợ những người mới đến.

Song song với việc dựng nhà, cộng đoàn cũng mong muốn có một nơi để đọc kinh, cầu nguyện và tham dự Thánh lễ.

Từ nhu cầu ấy, ngôi nhà nguyện đầu tiên của Nghĩa Hòa được hình thành ngay giữa khu ruộng mới khai phá.

Nhà Nguyện Nghĩa Hòa Đầu Tiên Được Dựng Ngày 29/10/1954

Ngày 29/10/1954, một nhóm thanh niên trong cộng đoàn bắt đầu dựng ngôi nhà nguyện đầu tiên.

Do điều kiện vật chất còn hạn chế, mọi người đào đất giữa ruộng, đắp thành một nền nhỏ có diện tích khoảng 10 m².

Bốn cây tràm được dựng lên làm cột, phía trên lợp lá dừa để che nắng mưa.

Ngôi nhà nguyện tuy nhỏ bé nhưng trở thành nơi quy tụ các gia đình Công giáo trong những ngày đầu định cư.

Đặc biệt, một chiếc bàn của bà Bẩy, người dân địa phương, được mượn để làm bàn thờ.

Những vật dụng đơn sơ ấy đã tạo nên không gian thờ phượng đầu tiên của cộng đoàn Nghĩa Hòa.

Sự kiện dựng nhà nguyện cho thấy dù cuộc sống còn nhiều khó khăn, giáo dân vẫn dành sự quan tâm đặc biệt cho việc duy trì đời sống đức tin.

Thánh Lễ Đầu Tiên Tại Nghĩa Hòa Ngày 1/11/1954

Ngày 1/11/1954, đúng dịp lễ Các Thánh, Cha Đaminh Đinh Huy Năng cử hành Thánh lễ đầu tiên tại ngôi nhà nguyện vừa được dựng lên.

Đây là một trong những dấu mốc quan trọng nhất trong lịch sử hình thành Giáo xứ Nghĩa Hòa.

Thời điểm ấy, khu vực chung quanh vẫn còn là ruộng lúa, nền đất chưa được san lấp hoàn chỉnh.

Nhiều giáo dân phải đứng tham dự Thánh lễ trên nền bùn, có nơi nước và bùn ngập đến mắt cá chân.

Dù điều kiện sinh hoạt hết sức đơn sơ, cộng đoàn vẫn quy tụ đông đủ trong tinh thần sốt sắng và hiệp nhất.

Thánh lễ đầu tiên không chỉ đáp ứng nhu cầu phụng vụ mà còn đánh dấu sự hình thành đời sống Công giáo có tổ chức tại khu định cư mới.

Từ ngôi nhà nguyện mái lá giữa đồng ruộng, cộng đoàn từng bước phát triển thành Giáo xứ Nghĩa Hòa trong những năm tiếp theo.

Nguồn Gốc Tên Gọi Giáo Xứ Nghĩa Hòa

Tên gọi Nghĩa Hòa gắn liền với nguồn gốc của những giáo dân đầu tiên và địa điểm hình thành cộng đoàn.

Theo tư liệu lịch sử, Cha Đaminh Đinh Huy Năng cùng giáo dân đã thống nhất chọn tên Nghĩa Hòa với ý nghĩa “Nghĩa Chính ở Chí Hòa”.

Chữ “Nghĩa” được lấy từ tên Giáo xứ Nghĩa Chính, quê hương của cộng đoàn trước khi di cư.

Trong khi đó, chữ “Hòa” gắn với vùng đất Chí Hòa, nơi những gia đình Công giáo bắt đầu định cư và xây dựng cuộc sống mới.

Tên gọi này vừa thể hiện sự gắn bó với quê hương miền Bắc, vừa đánh dấu hành trình hình thành cộng đoàn tại Sài Gòn.

Cùng với việc chọn tên giáo xứ, cộng đoàn quyết định nhận Đức Mẹ Vô Nhiễm Nguyên Tội làm bổn mạng.

Qua nhiều thế hệ, tên gọi Nghĩa Hòa tiếp tục được gìn giữ như một dấu ấn lịch sử và biểu tượng cho tinh thần đoàn kết của giáo dân.

Thành Lập Ban Điều Hành Trại Định Cư

Khi số lượng gia đình đến sinh sống ngày càng tăng, cộng đoàn Nghĩa Hòa cần có một tổ chức để điều hành công việc chung.

Ban điều hành trại định cư được thành lập với sự tham gia của Cha xứ và những người đại diện giáo dân.

Theo tư liệu, thành phần ban điều hành ban đầu gồm:

• Cha Đaminh Đinh Huy Năng: Giám đốc tinh thần.
• Cụ Bùi Chuyên: Trưởng trại.
• Ông Nguyễn Văn Y: Phó trại.
• Ông Nguyễn Văn Hịch: Thư ký.

Ban điều hành đảm nhận nhiều nhiệm vụ quan trọng như thương lượng mở rộng đất đai, tiếp nhận các gia đình mới và phân phối những khoản cứu trợ.

Bên cạnh đó, ban còn phối hợp với Cha xứ trong việc xây dựng nơi thờ phượng và tổ chức những hoạt động phục vụ đời sống cộng đồng.

Sự hình thành ban điều hành giúp khu định cư Nghĩa Hòa từng bước có tổ chức và hoạt động ổn định hơn.

Mở Rộng Đất Đai Và Phát Triển Khu Định Cư

Sau khi những gia đình đầu tiên ổn định nơi ở, số người muốn gia nhập khu định cư Nghĩa Hòa tiếp tục gia tăng.

Trước nhu cầu đó, Cha Đaminh Đinh Huy Năng cùng ban điều hành tiếp tục tìm kiếm những khu đất mới.

Không lâu sau, cộng đoàn sang lại được một khu đất trồng hoa lài do một người Hoa lĩnh canh.

Khu vực này về sau trở thành khu 3 và khu 4 của Giáo xứ Nghĩa Hòa.

Việc mở rộng đất đai tạo điều kiện để nhiều gia đình có thêm nơi dựng nhà và tổ chức cuộc sống.

Đặc biệt, cộng đoàn Nghĩa Hòa không còn chỉ gồm những người xuất thân từ một giáo xứ hay giáo phận nhất định.

Nhiều gia đình Công giáo từ các địa phương khác cũng tìm đến, góp phần làm phong phú đời sống và nguồn gốc của cộng đoàn.

Xây Dựng Nhà Nguyện Năm 1955

Đến tháng 3/1955, khu định cư Nghĩa Hòa đã có hàng trăm gia đình đến sinh sống.

Ngôi nhà nguyện nhỏ được dựng từ tháng 10/1954 không còn đáp ứng được nhu cầu tham dự Thánh lễ của cộng đoàn ngày càng đông.

Trước tình hình đó, Cha Đaminh Đinh Huy Năng cùng giáo dân quyết định xây dựng một nhà nguyện rộng rãi hơn.

Công trình mới gồm năm gian, sử dụng cột cây, mái lá và vách làm bằng ván thùng.

Dù vật liệu xây dựng còn đơn giản, nhà nguyện đã tạo nên không gian thuận tiện hơn cho việc cử hành phụng vụ và tổ chức sinh hoạt chung.

Trong giai đoạn này, Cha Đaminh Đinh Huy Năng cũng được phép đặt Mình Thánh Chúa tại nhà nguyện.

Đây là một bước tiến quan trọng trong đời sống tôn giáo của cộng đoàn, giúp giáo dân có thêm điều kiện cầu nguyện và thực hành những việc đạo đức.

Giáo Xứ Nghĩa Hòa Có Hơn 3.000 Người Năm 1956

Bước sang đầu năm 1956, dân số tại trại Nghĩa Hòa đã vượt 3.000 người.

Sự gia tăng nhanh chóng của dân cư cho thấy sức hút của khu định cư đối với những gia đình Công giáo đang tìm kiếm nơi sinh sống ổn định tại Sài Gòn.

Trong thời gian này, một số khu định cư lớn như Cái Sắn và Hố Nai đã được hoàn thiện.

Những gia đình chưa có nghề nghiệp ổn định được khuyến khích chuyển đến các khu vực này để được cấp đất dựng nhà và sản xuất nông nghiệp.

Theo tư liệu, gần 100 gia đình tại Nghĩa Hòa đã bán nhà để chuyển đến những vùng định cư mới.

Tuy nhiên, phần lớn các gia đình tiếp tục ở lại đã có công việc tương đối ổn định như công chức, công nhân hoặc buôn bán.

Những căn nhà của các gia đình rời đi nhanh chóng được người khác mua lại và tiếp tục sử dụng.

Vì vậy, dù có sự biến động dân cư, cộng đoàn Nghĩa Hòa vẫn duy trì đà phát triển.

Thành Lập Trường Bán Công Thánh Giuse Năm 1957

Bên cạnh công việc xây dựng nhà thờ và tổ chức đời sống tôn giáo, Cha Đaminh Đinh Huy Năng còn quan tâm đến nhu cầu học tập của trẻ em trong khu định cư.

Năm 1957, cha mua lại khu đất của bà Bẩy để xây dựng một trường tiểu học mang tên Trường Bán công Thánh Giuse.

Đây là một trong những công trình giáo dục quan trọng được hình thành trong giai đoạn đầu phát triển Giáo xứ Nghĩa Hòa.

Theo tư liệu, trường có ban giám hiệu cùng 16 giáo viên, phục vụ nhu cầu học tập của học sinh trong khu vực.

Việc xây dựng trường học giúp các gia đình thuận tiện hơn trong việc cho con em đến lớp, đồng thời góp phần phát triển đời sống văn hóa tại khu định cư.

Sau này, cơ sở Trường Bán công Thánh Giuse trở thành Trường Trần Văn Đang.

Công trình là dấu ấn cho thấy sự quan tâm của giáo xứ đối với giáo dục ngay từ những năm đầu hình thành.

Xây Dựng Nhà Thờ Nghĩa Hòa Kiên Cố Năm 1957

Cùng với việc phát triển giáo dục, Giáo xứ Nghĩa Hòa tiếp tục thực hiện kế hoạch xây dựng cơ sở thờ phượng kiên cố hơn.

Năm 1957, Cha Đaminh Đinh Huy Năng cùng giáo dân bắt đầu xây dựng nhà thờ và nhà xứ mới.

Ngôi thánh đường được xây dựng tại vị trí nhà thờ sau này, sử dụng cột bê tông, tường gạch và mái lợp fibro.

So với những nhà nguyện mái lá trước đó, công trình mới có quy mô và độ bền cao hơn đáng kể.

Nhà thờ có sức chứa khoảng 600 đến 700 người trong mỗi Thánh lễ, đáp ứng tốt hơn nhu cầu phụng vụ của cộng đoàn.

Ban đầu, công trình chưa có tháp chuông. Khoảng hai năm sau, giáo xứ tiếp tục xây dựng thêm hạng mục này.

Việc hoàn thành ngôi thánh đường kiên cố đánh dấu bước trưởng thành quan trọng của Nghĩa Hòa sau ba năm hình thành.

Mở Rộng Địa Bàn Giáo Xứ Giai Đoạn 1958 – 1960

Trong giai đoạn 1958 – 1960, Giáo xứ Nghĩa Hòa tiếp tục mở rộng địa bàn để đáp ứng nhu cầu nhà ở của các gia đình.

Cha Đaminh Đinh Huy Năng đã thương lượng sang lại một khu đất trồng hoa lay ơn của một người gốc Huế.

Theo tư liệu, chủ đất tạo điều kiện cho giáo xứ thanh toán theo hình thức trả chậm, giúp cộng đoàn có thêm thời gian chuẩn bị kinh phí.

Khu đất này về sau được phát triển thành khu 9, khu 10 và một phần khu Vinh Sơn.

Việc mở rộng diện tích góp phần tạo điều kiện để nhiều gia đình có nơi sinh sống và từng bước xây dựng các khu dân cư ổn định.

Cùng trong giai đoạn này, Cha Đaminh Đinh Huy Năng và một số giáo dân gốc Phú Nhai đã xây dựng Đền khấn Thánh Vinh Sơn.

Công trình trở thành một địa điểm cầu nguyện và sinh hoạt tôn giáo của cộng đoàn.

Giáo Xứ Nghĩa Hòa Hình Thành 11 Khu Họ

Sau những năm đầu phát triển, Giáo xứ Nghĩa Hòa đã trở thành một cộng đoàn Công giáo đông đảo.

Theo tư liệu, vào cuối giai đoạn mở rộng từ năm 1958 đến năm 1960, giáo xứ có khoảng 5.000 giáo dân.

Để thuận tiện trong công việc chăm sóc mục vụ, cộng đoàn được tổ chức thành 11 khu họ.

Các khu họ gồm:

1. Khu Kitô Vua.
2. Khu Thánh Giuse.
3. Khu Thánh Phanxicô Xaviê.
4. Khu Thánh Têrêxa.
5. Khu Thánh Antôn.
6. Khu 6.
7. Khu Đức Mẹ Mông Triệu.
8. Khu 8.
9. Khu Thánh Phêrô.
10. Khu Đức Mẹ Dâng Con.
11. Khu Đền Thánh Vinh Sơn.

Việc phân chia thành các khu họ giúp giáo xứ tổ chức những hoạt động phụng vụ, sinh hoạt cộng đoàn và thăm viếng giáo dân thuận tiện hơn.

Đây cũng là dấu mốc phản ánh sự phát triển nhanh chóng của Nghĩa Hòa chỉ sau vài năm hình thành.

Phát Triển Nghề Dệt Chiếu Và Dệt Vải Tại Nghĩa Hòa

Không chỉ chú trọng xây dựng đời sống tôn giáo, Giáo xứ Nghĩa Hòa còn quan tâm đến việc tạo sinh kế cho người dân.

Trong những năm 1960, Cha Đaminh Đinh Huy Năng đã mở một xưởng dệt chiếu gần Đền Thánh Vinh Sơn.

Hoạt động này góp phần tạo công việc và nguồn thu nhập cho một bộ phận gia đình trong khu định cư.

Sau đó, khi Chính phủ Nhật Bản viện trợ 20 máy dệt KURAKAO cho ngành dệt, Cha xứ tiếp tục đầu tư xây dựng một xưởng dệt vải.

Công trình mang tên Hợp tác xã Liên Minh, nằm tại khu vực góc đường Nghĩa Phát và Đại Nghĩa theo tên đường được ghi nhận trong tư liệu.

Sự hình thành các xưởng dệt góp phần thúc đẩy hoạt động sản xuất và tạo thêm cơ hội việc làm cho giáo dân.

Đây là một trong những dấu ấn đáng chú ý trong quá trình phát triển kinh tế của cộng đoàn Nghĩa Hòa.

Hình Thành Chợ Nghĩa Hòa Và Các Hoạt Động Buôn Bán

Cùng với hoạt động dệt chiếu và dệt vải, khu định cư Nghĩa Hòa còn phát triển các hoạt động thương mại và buôn bán.

Khi dân số ngày càng đông, nhu cầu trao đổi hàng hóa và mua bán những vật dụng thiết yếu cũng tăng lên.

Trước thực tế đó, chợ Nghĩa Hòa từng bước được hình thành, tạo điều kiện để người dân thuận tiện hơn trong sinh hoạt thường ngày.

Sự hiện diện của chợ không chỉ phục vụ nhu cầu tiêu dùng mà còn mở thêm cơ hội kinh doanh cho nhiều gia đình.

Các ngành nghề sản xuất, thương mại và dịch vụ góp phần giúp đời sống kinh tế của cộng đồng trở nên ổn định hơn.

Từ một khu định cư mới hình thành giữa những thửa ruộng năm 1954, Nghĩa Hòa từng bước phát triển thành khu dân cư có cơ sở tôn giáo, giáo dục và hoạt động kinh tế tương đối hoàn chỉnh.

Giáo Xứ Nghĩa Hòa Trong Giai Đoạn 1965 – 1975

Từ năm 1965 đến năm 1975, những biến động do chiến tranh ảnh hưởng đáng kể đến đời sống kinh tế và xã hội tại miền Nam.

Một số ngành nghề truyền thống của Nghĩa Hòa, đặc biệt là dệt chiếu và dệt vải, gặp nhiều khó khăn.

Tuy vậy, cộng đoàn vẫn cố gắng duy trì sinh hoạt phụng vụ và thực hiện các công trình cần thiết.

Trong thời kỳ này, Đền khấn Thánh Vinh Sơn được xây dựng lại với quy mô lớn hơn.

Cha Nguyễn Quang Lãm, khi ấy là Chủ nhiệm báo Xây Dựng, thường xuyên đến cử hành Thánh lễ tại đền vào các buổi chiều trong tuần và ngày Chúa Nhật.

Bên cạnh công việc tôn giáo, giáo xứ còn quan tâm đến việc cải thiện đường sá và điều kiện sinh hoạt của người dân.

Những hoạt động này góp phần duy trì đời sống cộng đoàn trong giai đoạn có nhiều thử thách.

Xây Dựng Hệ Thống Thoát Nước Năm 1969

Một trong những khó khăn của khu dân cư Nghĩa Hòa trong những năm đầu là tình trạng đường sá lầy lội vào mùa mưa.

Do khu vực trước đây chủ yếu là đất ruộng, hệ thống thoát nước chưa được xây dựng hoàn chỉnh.

Năm 1969, Cha phó Mai Chí Thành vận động các gia đình sinh sống trên những tuyến đường Nghĩa Hòa, Dân Trí, Đại Nghĩa và Lê Phát Đạt cùng đóng góp xây dựng hệ thống cống thoát nước.

Công trình được thực hiện nhằm cải thiện điều kiện vệ sinh và việc đi lại trong khu dân cư.

Sau khi hoàn thành hệ thống cống, các tuyến đường tiếp tục được tráng xi măng, giảm tình trạng lầy lội khi trời mưa.

Những công việc này cho thấy sự quan tâm của giáo xứ đối với đời sống thường ngày của người dân, không chỉ giới hạn trong các sinh hoạt tôn giáo.

Xây Dựng Lại Nhà Thờ Nghĩa Hòa Năm 1971

Khi dân số giáo xứ tiếp tục tăng lên, ngôi nhà thờ được xây dựng từ năm 1957 dần không còn đủ không gian phục vụ nhu cầu tham dự Thánh lễ.

Trước tình hình đó, Cha Đaminh Đinh Huy Năng cùng Hội đồng Giáo xứ quyết định xây dựng lại ngôi thánh đường với quy mô lớn hơn.

Công trình mới có kích thước khoảng 57 m chiều dài và 17 m chiều rộng, trong khi tháp chuông cao 32 m.

Việc xây dựng được bắt đầu vào đầu năm 1971 và hoàn thành trong cùng năm.

Ngôi nhà thờ mới tạo nên không gian phụng vụ rộng rãi, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của cộng đoàn đông đảo.

Sau khi công trình hoàn tất, giáo xứ tổ chức lễ mừng trong niềm vui chung của giáo dân.

Theo tư liệu, số tiền còn lại sau công trình khoảng 300.000 đồng được giao cho Cha xứ để tiếp tục trang trí bàn thờ.

Sự kiện xây dựng lại nhà thờ năm 1971 trở thành một trong những dấu mốc quan trọng trong lịch sử phát triển của Giáo xứ Nghĩa Hòa.

Thành Lập Trường Trung Học Nghĩa Hòa Năm 1970

Bên cạnh việc xây dựng thánh đường, Giáo xứ Nghĩa Hòa tiếp tục quan tâm đến lĩnh vực giáo dục.

Năm 1970, một số cựu viên chức trong giáo xứ đã vận động nguồn hỗ trợ để xây dựng Trường Trung học Nghĩa Hòa.

Mục tiêu của công trình là tạo điều kiện để học sinh trong khu vực được học tập gần nơi sinh sống.

Sau khi trường hoàn thành, cơ sở được giao cho cơ quan giáo dục tỉnh Gia Định quản lý.

Về sau, trường được đổi tên thành Trường Nguyễn Gia Thiều.

Công trình là một trong những dấu ấn cho thấy sự đóng góp của cộng đoàn Nghĩa Hòa đối với hoạt động giáo dục tại địa phương.

Việc phát triển trường học cùng với nhà thờ và những cơ sở sinh hoạt chung góp phần xây dựng môi trường sống ổn định cho các gia đình.

Phát Triển Trung Tâm Giáo Dục Thánh Giuse

Cùng với Trường Trung học Nghĩa Hòa, cơ sở giáo dục Thánh Giuse cũng tiếp tục được nâng cấp.

Trong giai đoạn này, Cha Mai Chí Thành vận động xây dựng lại Trường Thánh Giuse thành Trung tâm Giáo dục Thánh Giuse.

Cơ sở được tổ chức để giảng dạy đến lớp 9, mở rộng cơ hội học tập cho học sinh trong khu vực.

Cha Mai Chí Thành trực tiếp đảm nhận vai trò hiệu trưởng, góp phần tổ chức hoạt động giáo dục và quản lý nhà trường.

Đây là một trong những công trình thể hiện sự quan tâm của giáo xứ đối với việc đào tạo thế hệ trẻ.

Đến năm 1972, Cha Mai Chí Thành lên đường sang Hoa Kỳ du học, kết thúc giai đoạn trực tiếp tham gia công tác giáo dục tại Nghĩa Hòa được ghi nhận trong tư liệu.

Hình Thành Giáo Xứ Vinh Sơn Từ Cộng Đoàn Nghĩa Hòa

Trong quá trình phát triển, một số khu vực thuộc Giáo xứ Nghĩa Hòa dần hình thành những cộng đoàn có sinh hoạt riêng.

Đáng chú ý là khu vực Đền khấn Thánh Vinh Sơn, nơi có đông giáo dân tham gia những hoạt động cầu nguyện và phụng vụ.

Sau khi từ Pháp trở về, Cha Lương Hoàng Kim đến giúp Cha Đaminh Đinh Huy Năng và xin phụ trách khu vực Đền khấn Thánh Vinh Sơn.

Cha xây dựng nơi ở bên cạnh đền, đồng thời từng bước tổ chức các chương trình mục vụ riêng cho cộng đoàn.

Qua thời gian, khu vực này phát triển và hoạt động gần như một cộng đoàn độc lập.

Về sau, nơi đây trở thành Giáo xứ Vinh Sơn, đánh dấu một bước phát triển mới từ cộng đoàn Nghĩa Hòa ban đầu.

Nhà Nguyện Xây Dựng Và Sự Hình Thành Cộng Đoàn Riêng

Bên cạnh khu vực Đền khấn Thánh Vinh Sơn, một cộng đoàn khác cũng từng bước được hình thành từ địa bàn Nghĩa Hòa.

Cha Nguyễn Quang Lãm đã xây dựng Nhà nguyện Xây Dựng, tạo nơi sinh hoạt phụng vụ cho giáo dân trong khu vực.

Qua thời gian, cộng đoàn tại đây dần phát triển và có những sinh hoạt riêng.

Theo tư liệu, trong giai đoạn này, nhiều giáo xứ di cư còn áp dụng hình thức giáo xứ tòng nhân, nên giáo dân có thể lựa chọn tham gia sinh hoạt tại giáo xứ phù hợp với mình.

Đặc điểm này góp phần tạo nên sự đa dạng trong quá trình tổ chức các cộng đoàn Công giáo tại Sài Gòn.

Sự hình thành những cộng đoàn mới từ Nghĩa Hòa cho thấy quá trình phát triển và mở rộng đời sống Công giáo tại khu vực Chí Hòa.

Giáo Xứ Nghĩa Hòa Sau Năm 1975

Sau ngày 30/4/1975, đời sống xã hội tại Sài Gòn có nhiều thay đổi, tác động đến sinh hoạt của cộng đoàn Nghĩa Hòa.

Trong giai đoạn đầu, giáo dân tiếp tục tham dự những Thánh lễ, giờ cầu nguyện và các chương trình sám hối.

Tuy nhiên, điều kiện kinh tế và những biến động dân cư khiến nhiều gia đình phải tìm hướng sinh sống mới.

Một số giáo dân chuyển về các vùng quê, trong khi những người khác rời Việt Nam để định cư ở nước ngoài.

Qua thời gian, các cộng đồng đồng hương Nghĩa Hòa được hình thành tại nhiều quốc gia, tiếp tục duy trì sự gắn bó với quê hương và giáo xứ cũ.

Từ năm 1979, việc liên lạc và gửi quà giữa người Việt Nam ở nước ngoài với gia đình trong nước từng bước thuận lợi hơn.

Một số ngành nghề tiểu thủ công nghiệp tại Nghĩa Hòa cũng dần hoạt động trở lại, góp phần cải thiện đời sống của cộng đồng.

Cha Đaminh Bùi Quang Tuyến Nhận Nhiệm Sở Năm 1991

Cuối năm 1991, Tòa Tổng Giám mục bổ nhiệm Cha Đaminh Bùi Quang Tuyến làm chánh xứ Nghĩa Hòa.

Ngài kế nhiệm Cha Đaminh Đinh Huy Năng, vị linh mục đã gắn bó với cộng đoàn từ những ngày đầu hình thành năm 1954.

Sau khi nghỉ hưu, Cha Đaminh Đinh Huy Năng tiếp tục sinh sống tại giáo xứ.

Việc chuyển giao trách nhiệm mục vụ đánh dấu bước chuyển quan trọng trong lịch sử cộng đoàn.

Sau khi nhận nhiệm sở, Cha Đaminh Bùi Quang Tuyến tập trung củng cố tổ chức giáo xứ, kiện toàn Ban Mục vụ và chấn chỉnh hoạt động của các hội đoàn.

Ngài cũng quan tâm đến việc tổ chức lại các giáo khu, tạo điều kiện để công tác chăm sóc mục vụ được triển khai thuận lợi hơn.

Những thay đổi này góp phần xây dựng đời sống cộng đoàn có tổ chức và nền nếp.

Củng Cố Các Hội Đoàn Và Sinh Hoạt Đức Tin

Trong thời gian Cha Đaminh Bùi Quang Tuyến phụ trách, Giáo xứ Nghĩa Hòa tiếp tục phát triển nhiều hoạt động đạo đức và sinh hoạt cộng đoàn.

Một trong những hội đoàn được thành lập là Hội Gia trưởng Kinh Văn Côi, quy tụ các gia đình tham gia cầu nguyện và thực hành lòng sùng kính Đức Mẹ.

Giáo xứ tổ chức rước tượng Đức Mẹ đến từng gia đình, tạo điều kiện để các thành viên cùng quy tụ đọc kinh và cầu nguyện.

Đặc biệt, vào tháng 10, các hoạt động đọc kinh Mân Côi được cộng đoàn duy trì theo truyền thống Công giáo.

Bên cạnh đó, những chương trình thánh ca và sinh hoạt phụng vụ cũng được tổ chức nhằm làm phong phú đời sống đức tin.

Các dịp lễ lớn như Giáng Sinh và Phục Sinh tiếp tục được cử hành trang trọng, góp phần duy trì truyền thống sinh hoạt của Giáo xứ Nghĩa Hòa.

Tu Sửa Nhà Thờ Nghĩa Hòa Năm 1992

Sau nhiều năm sử dụng, cơ sở vật chất của Giáo xứ Nghĩa Hòa cần được sửa chữa và cải tạo.

Năm 1992, dưới sự hướng dẫn của Cha Đaminh Bùi Quang Tuyến, giáo xứ tiến hành một số công trình chỉnh trang khuôn viên.

Những hạng mục được thực hiện gồm xây dựng hàng rào sắt tại khu vực phía trước và phía sau nhà thờ.

Bên cạnh đó, ngôi thánh đường cũng được sơn sửa, tạo diện mạo khang trang hơn.

Một số tượng thánh được bổ sung nhằm làm phong phú không gian cầu nguyện và thực hành lòng đạo đức của giáo dân.

Các công trình tu sửa tuy không làm thay đổi hoàn toàn cấu trúc nhà thờ nhưng góp phần cải thiện điều kiện sinh hoạt phụng vụ.

Đây là bước khởi đầu cho những kế hoạch chỉnh trang quy mô lớn hơn trong các năm tiếp theo.

Cải Tạo Cung Thánh Và Khuôn Viên Nhà Thờ

Đến năm 1993, Cha Đaminh Bùi Quang Tuyến cùng giáo dân tiếp tục chuẩn bị kế hoạch cải tạo cung thánh.

Để có kinh phí thực hiện, giáo xứ tổ chức chương trình gây quỹ thông qua việc đặt các hòm tiết kiệm tại những gia đình.

Cách vận động này tạo điều kiện để giáo dân cùng tham gia đóng góp cho công trình chung.

Trong thời gian đó, giáo xứ cũng vận động nhận lại khu hội quán từng được ngành giáo dục địa phương sử dụng làm trường học.

Đến năm 1995, phần đầu nhà thờ được xây dựng lại nhằm tạo đường kiệu quanh khuôn viên.

Cùng với đó, cung thánh, mái nhà thờ và nhiều khu vực bên trong, bên ngoài giáo đường được sửa chữa.

Những công trình hoàn thành trong giai đoạn này giúp Nhà thờ Nghĩa Hòa có diện mạo khang trang và thuận tiện hơn cho việc tổ chức các nghi thức phụng vụ.

Điều Chỉnh Địa Giới Giáo Xứ Nghĩa Hòa

Trong quá trình phát triển, địa giới của Giáo xứ Nghĩa Hòa có nhiều thay đổi.

Theo tư liệu, trong giai đoạn sau năm 1991, Tòa Tổng Giám mục tiến hành điều chỉnh lại địa bàn quản lý của một số giáo xứ.

Một số khu vực trước đây thuộc Nghĩa Hòa được chuyển sang các giáo xứ lân cận như Nam Hòa, Lộc Hưng và Xây Dựng.

Bên cạnh đó, một số cộng đoàn phát triển thành giáo xứ riêng, trong đó có Giáo xứ Antôn và Giáo xứ Vinh Sơn.

Sau quá trình điều chỉnh địa giới, Giáo xứ Nghĩa Hòa còn 7 giáo khu với khoảng 4.500 giáo dân theo số liệu được ghi nhận trong tư liệu lịch sử.

Sự thay đổi này phản ánh quá trình tổ chức lại các cộng đoàn Công giáo tại khu vực Chí Hòa nhằm đáp ứng nhu cầu chăm sóc mục vụ.

Khởi Động Công Trình Xây Dựng Hội Quán Năm 1998

Năm 1998, Giáo xứ Nghĩa Hòa bắt đầu triển khai kế hoạch xây dựng Hội quán để phục vụ các hoạt động sinh hoạt chung.

Để chuẩn bị kinh phí, giáo xứ đặt hòm công đức tại sân nhà thờ vào những ngày Chúa Nhật.

Thông qua hình thức đóng góp này, giáo dân có điều kiện tham gia hỗ trợ công trình theo khả năng của từng gia đình.

Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, việc xây dựng Hội quán kéo dài và chưa thể hoàn thành trong thời gian ngắn.

Dù vậy, đây vẫn là một công trình được cộng đoàn quan tâm bởi nhu cầu có không gian hội họp và tổ chức các hoạt động mục vụ ngày càng lớn.

Trong những năm tiếp theo, các linh mục kế nhiệm tiếp tục thực hiện và hoàn thiện công trình.

Cha Giuse Vũ Hữu Hiền Về Phụ Trách Giáo Xứ Năm 2003

Cuối năm 2003, Tòa Tổng Giám mục bổ nhiệm Cha Giuse Vũ Hữu Hiền làm chánh xứ Nghĩa Hòa, kế nhiệm Cha Đaminh Bùi Quang Tuyến nghỉ hưu.

Sau khi nhận nhiệm sở, Cha Giuse bắt đầu triển khai nhiều công việc nhằm củng cố tổ chức và hoàn thiện cơ sở vật chất của giáo xứ.

Ngài tiến hành chỉnh trang nhà xứ, tiếp tục hoàn thiện Hội quán và tổ chức lại các giáo khu.

Bên cạnh đó, giáo xứ thực hiện việc bầu Hội đồng Mục vụ, tạo điều kiện để các thành viên cùng tham gia điều hành những công việc chung.

Cha Giuse Vũ Hữu Hiền cũng chú trọng củng cố hoạt động giáo lý, các hội đoàn và những chương trình dành cho giới trẻ.

Những thay đổi này góp phần tạo nên diện mạo mới cho đời sống mục vụ của Giáo xứ Nghĩa Hòa trong những năm đầu thế kỷ XXI.

Chỉnh Trang Thánh Đường Và Xây Dựng Nhà Chầu Thánh Thể

Trong thời gian Cha Giuse Vũ Hữu Hiền phụ trách, Giáo xứ Nghĩa Hòa tiếp tục thực hiện nhiều công trình cải tạo nhà thờ.

Các hạng mục được triển khai gồm chỉnh trang cung thánh, thay hệ thống âm thanh và lát lại nền thánh đường.

Bên cạnh đó, gác đàn và khu vực tiền đình được mở rộng để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt phụng vụ.

Giáo xứ còn tiến hành sơn sửa giáo đường, nâng sân nhà thờ và đóng thêm ghế phục vụ cộng đoàn.

Một công trình có ý nghĩa đặc biệt là Nhà Chầu Thánh Thể thường trực, tạo không gian dành cho việc cầu nguyện và tôn thờ Thánh Thể.

Ngoài ra, giáo xứ cũng chuẩn bị xây dựng nhà hài cốt nhằm đáp ứng nhu cầu lưu giữ tro cốt của những người đã qua đời.

Những công trình này góp phần hoàn thiện cơ sở vật chất, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi hơn cho đời sống phụng vụ và sinh hoạt đạo đức của giáo dân.

Năm Thánh Kỷ Niệm 50 Năm Giáo Xứ Nghĩa Hòa

Một trong những sự kiện quan trọng dưới thời Cha Giuse Vũ Hữu Hiền là việc chuẩn bị Năm Thánh kỷ niệm 50 năm thành lập Giáo xứ Nghĩa Hòa, giai đoạn 1954 – 2004.

Đây là dịp để cộng đoàn nhìn lại hành trình hình thành và phát triển từ những ngày đầu định cư giữa vùng ruộng lúa.

Từ chiếc nhà nguyện nhỏ được dựng ngày 29/10/1954 đến ngôi thánh đường kiên cố và những công trình mục vụ về sau, mỗi dấu mốc đều gắn liền với sự đóng góp của nhiều thế hệ giáo dân.

Năm Thánh cũng mang ý nghĩa tạ ơn, tưởng nhớ những người đã góp sức xây dựng giáo xứ và củng cố tinh thần hiệp nhất trong cộng đoàn.

Bên cạnh các hoạt động kỷ niệm, giáo xứ còn chú trọng công tác đào tạo đức tin.

Các lớp học Kinh Thánh được tổ chức hằng tuần, đội ngũ giáo lý viên tiếp tục được củng cố và những sinh hoạt dành cho giới trẻ được quan tâm phát triển.

Cha Giuse Nguyễn Đức Quang Nhận Nhiệm Sở Năm 2006

Cuối năm 2006, Tòa Tổng Giám mục bổ nhiệm Cha Giuse Nguyễn Đức Quang làm chánh xứ Nghĩa Hòa.

Ngài kế nhiệm Cha Giuse Vũ Hữu Hiền khi cha được cử đi du học.

Ngày 29/12/2006, Thánh lễ nhậm chức của Cha Giuse Nguyễn Đức Quang được tổ chức với sự hiện diện của đại diện Tòa Tổng Giám mục cùng Cha Hạt trưởng Giáo hạt Chí Hòa.

Sau khi nhận nhiệm sở, cha tiếp tục những công việc xây dựng và củng cố cộng đoàn đã được thực hiện trong các giai đoạn trước.

Các hội đoàn được kiện toàn, tạo điều kiện để giáo dân tham gia các hoạt động chung.

Bên cạnh đó, nhiều công trình cơ sở vật chất tiếp tục được sửa chữa và hoàn thiện nhằm đáp ứng nhu cầu mục vụ ngày càng phát triển.

Hoàn Thiện Hội Quán Và Nhà Hài Cốt Giáo Xứ

Trong những năm Cha Giuse Nguyễn Đức Quang phụ trách, Giáo xứ Nghĩa Hòa tiếp tục quan tâm đến việc hoàn thiện các công trình còn dang dở.

Theo tư liệu, những hạng mục được thực hiện gồm tu sửa Hội quán, cải tạo hệ thống âm thanh và xây dựng gác đàn.

Bên cạnh đó, Nhà Hài cốt được tiếp tục hoàn thiện nhằm phục vụ nhu cầu của cộng đoàn.

Giáo xứ cũng chuẩn bị kế hoạch xây dựng lại nhà xứ do công trình cũ đã xuống cấp sau nhiều năm sử dụng.

Những hoạt động xây dựng này góp phần tạo nên cơ sở vật chất tương đối hoàn chỉnh, phục vụ cả đời sống phụng vụ lẫn sinh hoạt chung.

Việc duy trì và cải tạo các công trình qua nhiều thế hệ linh mục cũng cho thấy sự quan tâm của cộng đoàn đối với việc gìn giữ những giá trị đã được xây dựng từ trước.

Chăm Sóc Mục Vụ Và Thăm Viếng Các Gia Đình

Bên cạnh những công trình xây dựng, Cha Giuse Nguyễn Đức Quang còn chú trọng công tác chăm sóc mục vụ trực tiếp.

Theo tư liệu, cha thường xuyên đến thăm các gia đình giáo dân để tìm hiểu hoàn cảnh sinh sống và những nhu cầu trong đời sống thường ngày.

Thông qua việc gặp gỡ, linh mục có điều kiện nắm bắt những khó khăn của từng gia đình và đồng hành với cộng đoàn.

Hoạt động thăm viếng còn góp phần tăng cường sự gắn bó giữa giáo dân với giáo xứ.

Đối với những gia đình gặp khó khăn, sự quan tâm và động viên có ý nghĩa quan trọng về mặt tinh thần.

Cách chăm sóc mục vụ gần gũi này thể hiện mong muốn xây dựng một cộng đoàn Công giáo không chỉ gắn kết qua các nghi thức phụng vụ mà còn biết chia sẻ và nâng đỡ nhau trong đời sống.

Các Linh Mục Gắn Liền Với Lịch Sử Giáo Xứ Nghĩa Hòa

Trải qua nhiều giai đoạn phát triển, Giáo xứ Nghĩa Hòa đã được nhiều linh mục chăm sóc và hướng dẫn.

Theo những dấu mốc được ghi nhận trong tư liệu, các vị có đóng góp quan trọng gồm:

Cha Đaminh Đinh Huy Năng: Người dẫn dắt những gia đình Công giáo đầu tiên đến định cư năm 1954, tổ chức xây dựng nhà nguyện, thánh đường, trường học và nhiều công trình phát triển kinh tế, xã hội.

Cha Mai Chí Thành: Gắn liền với việc xây dựng hệ thống thoát nước năm 1969, phát triển Trung tâm Giáo dục Thánh Giuse và phục vụ cộng đoàn trong giai đoạn trước năm 1972.

Cha Nguyễn Quang Lãm: Thường xuyên cử hành Thánh lễ tại Đền khấn Thánh Vinh Sơn, đồng thời xây dựng Nhà nguyện Xây Dựng.

Cha Lương Hoàng Kim: Phụ trách khu vực Đền khấn Thánh Vinh Sơn, góp phần hình thành cộng đoàn phát triển thành Giáo xứ Vinh Sơn.

Cha Đaminh Bùi Quang Tuyến: Nhận trách nhiệm chánh xứ cuối năm 1991, củng cố tổ chức giáo xứ, các hội đoàn và thực hiện nhiều công trình chỉnh trang nhà thờ.

Cha Giuse Vũ Hữu Hiền: Được bổ nhiệm chánh xứ cuối năm 2003, hoàn thiện cơ sở vật chất và chuẩn bị Năm Thánh kỷ niệm 50 năm Nghĩa Hòa.

Cha Giuse Nguyễn Đức Quang: Nhận trách nhiệm chánh xứ cuối năm 2006, tiếp tục kiện toàn hội đoàn, hoàn thiện các công trình và tăng cường hoạt động thăm viếng mục vụ.

Sự phục vụ của các linh mục qua nhiều giai đoạn đã góp phần xây dựng một cộng đoàn Công giáo có truyền thống đức tin và đời sống sinh hoạt ổn định.

Những Cột Mốc Quan Trọng Của Giáo Xứ Nghĩa Hòa

Hành trình phát triển của Giáo xứ Nghĩa Hòa ghi nhận nhiều sự kiện đáng nhớ.

Năm 1954: Cha Đaminh Đinh Huy Năng cùng vài chục gia đình Công giáo từ miền Bắc đến định cư tại khu vực Chí Hòa.

Ngày 29/10/1954: Cộng đoàn dựng ngôi nhà nguyện đầu tiên bằng cây tràm và mái lá dừa.

Ngày 1/11/1954: Thánh lễ đầu tiên được cử hành tại nhà nguyện, đánh dấu bước khởi đầu đời sống phụng vụ của cộng đoàn.

Tháng 3/1955: Giáo xứ xây dựng nhà nguyện năm gian để đáp ứng nhu cầu của hàng trăm gia đình.

Đầu năm 1956: Dân số trại Nghĩa Hòa vượt 3.000 người.

Năm 1957: Giáo xứ xây dựng Trường Bán công Thánh Giuse và ngôi nhà thờ kiên cố hơn.

Giai đoạn 1958 – 1960: Mở rộng địa bàn, hình thành 11 khu họ với khoảng 5.000 giáo dân.

Năm 1969: Xây dựng hệ thống thoát nước và cải tạo những tuyến đường trong khu dân cư.

Năm 1970: Thành lập Trường Trung học Nghĩa Hòa.

Năm 1971: Xây dựng lại nhà thờ với chiều dài 57 m, chiều rộng 17 m và tháp chuông cao 32 m.

Cuối năm 1991: Cha Đaminh Bùi Quang Tuyến nhận trách nhiệm chánh xứ.

Năm 1998: Bắt đầu vận động gây quỹ xây dựng Hội quán.

Cuối năm 2003: Cha Giuse Vũ Hữu Hiền được bổ nhiệm làm chánh xứ.

Năm 2004: Giáo xứ kỷ niệm 50 năm hình thành với chương trình Năm Thánh Nghĩa Hòa.

Ngày 29/12/2006: Cha Giuse Nguyễn Đức Quang cử hành Thánh lễ nhậm chức chánh xứ.

Những dấu mốc này cho thấy quá trình phát triển liên tục của Nghĩa Hòa từ một khu định cư nhỏ thành một giáo xứ có tổ chức và cơ sở vật chất ổn định.

Giáo Xứ Nghĩa Hòa Qua Hơn 70 Năm Phát Triển

Từ những gia đình Công giáo đầu tiên đến định cư giữa vùng ruộng lúa năm 1954, Giáo xứ Nghĩa Hòa đã trải qua hơn bảy thập kỷ xây dựng và phát triển.

Ngôi nhà nguyện mái lá đơn sơ được dựng ngày 29/10/1954 trở thành nơi cử hành Thánh lễ đầu tiên, mở đầu hành trình hình thành một cộng đoàn Công giáo mới tại Sài Gòn.

Qua những năm tiếp theo, giáo xứ từng bước mở rộng địa bàn, xây dựng nhà thờ, trường học và nhiều công trình phục vụ đời sống sinh hoạt.

Đặc biệt, ngôi thánh đường được xây dựng lại năm 1971 cùng những hoạt động giáo dục, dệt may và cải thiện cơ sở hạ tầng đã góp phần tạo nên nền tảng phát triển cho cộng đoàn.

Sau những biến động lịch sử, Giáo xứ Nghĩa Hòa tiếp tục củng cố đời sống mục vụ, tổ chức lại các giáo khu và hoàn thiện cơ sở vật chất.

Những dấu mốc như Năm Thánh kỷ niệm 50 năm thành lập vào năm 2004 và các công trình xây dựng trong những năm đầu thế kỷ XXI cho thấy sự tiếp nối giữa nhiều thế hệ linh mục và giáo dân.

Ngày nay, Giáo xứ Nghĩa Hòa tại Thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục là nơi quy tụ cộng đoàn tham dự Thánh lễ, cầu nguyện và xây dựng đời sống đức tin. Hành trình từ một chiếc chòi lá giữa đồng ruộng đến ngôi thánh đường khang trang là minh chứng cho tinh thần đoàn kết, sự kiên trì và những đóng góp bền bỉ của nhiều thế hệ giáo dân trong việc xây dựng một cộng đoàn Công giáo gắn bó, yêu thương và hiệp nhất.